با بیرون آمدن آمریکا از برجام و اعلام ترامپ مبنی بر اینکه دور تازه ای از تحریم ها علیه کشورمان به زودی آغاز می شود، سایر کشورهای عضو گروه ۱+۵ که پای این توافق بین المللی را امضا کرده بودند، هرکدام به نوعی عنوان کردند که تمام تلاش خود را برای حفظ برجام به کار خواهند بست. باقی ماندن برجام به عنوان توافقی بین المللی ازنظر ایران به معنای همکاری دیگر کشورهای گروه ۱+۵ در بی اثر کردن تحریم های آمریکایی است. به همین دلیل هم مسئولان سیاست خارجه کشورمان به شدت روی اقداماتی که اتحادیه اروپا باید برای حفظ برجام انجام دهد، حساسند. بااین حال به نظر می رسد باوجوداینکه هرکدام از کشورهای عضو این گروه تعهداتی را برای خود مشخص کرده و وعده هایی برای تجارت با ایران داده اند، هنوز اتحادیه اروپایی به دلیل قرار گرفتن در سایه آمریکا و تبعیت از قوانین آمریکایی تصمیمی جدی در این زمینه نگرفته است چین به عنوان بزرگ ترین مشتری نفت ایران، بعد از خروج آمریکا از برجام اعلام کرده است که باوجود تحریم های جدید همچنان پای خرید نفت از ایران می ایستد. این مسئله البته ارتباط مستقیمی نیز به جنگ تعرفه ای آمریکا و چین دارد. دو کشور در حالی جنگ تجاری و تعرفه ای را آغاز کرده اند که بسیاری از کارشناسان اعلام کرده اند تعرفه های اعمال شده از سوی آمریکا روی محصولات چینی تازه در ابتدای راه است و به احتمال زیاد حجم این نوع تعرفه ها افزایش نیز خواهد داشت. دونالد ترامپ نیز روز جمعه بیان کرد که احتمالا روی ۵۰۰ میلیارد دلار دیگر از کالاهای چینی تعرفه اعمال خواهد کرد. در این شرایط چین تنها با خرید نفت از ایران است که می تواند این ضرر را جبران کند و به همین دلیل بیان کرده است درصورتی که تحریم های نفتی علیه ایران اعمال شود می تواند نفت را در بازار بی رقیب با قیمت بهتری از ایران خریداری کند. در همین راستا اما یک سخنگوی وزارت خارجه چین اظهار کرده است: تحریم های یکجانبه علیه ایران باید متوقف شوند، زیرا اثرات منفی دارد و این کشور همچنان به حمایت از برجام ادامه می دهد.البته این مسئله چندان هم برای آمریکا ناشناخته و غیرقابل تصور نیست. یک مقام ارشد بخش انرژی آمریکا به وال استریت ژورنال گفته است واشنگتن انتظار دارد، چین بخش عمده ای از نفتی را که دیگر مشتریان ایران به دلیل تحریم های آمریکا خریداری نمی کنند را بخرد. به گفته این مقام آمریکایی، پکن احتمالا این خریدها را از طریق همان بانک انجام خواهد داد که در دور قبلی تحریم های آمریکا انجام می داد. این بانک، بانک «کونلون» وابسته به شرکت ملی نفت چین است که به دلیل اینکه ارتباط زیادی با فضای مالی بین المللی ندارد، به راحتی تجارت های مالی خود را با دیگر کشورها ادامه می دهد.روسیه نیز چندی پیش در جلسه دیدار پوتین با علی اکبر ولایتی برنامه های خود را اعلام کرد. پوتین در این دیدار برای سرمایه گذاری ۵۰ میلیارد دلاری در صنعت نفت و گاز ایران اعلام آمادگی کرد و عنوان کرد می تواند برنامه نفت در برابر کالا را نیز اجرایی سازد. این برنامه پیش ازاین نیز در دوران تحریم ها با هند و برخی شرکت های چینی اجرایی می شد و توانست نیازهای وارداتی ایران را برطرف سازد.

از میان دیگر کشورهای عضو گروه ۱+۵ حالا سه کشور اروپایی یعنی انگلیس، فرانسه و آلمان باقی مانده اند که معمولا اتحادیه اروپایی از طرف آن ها در خصوص میزان همکاری شان با ایران تصمیم می گیرد.باوجوداینکه فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی بیان کرده است که به دنبال راه هایی برای حفظ تجارت با ایران است، صحبت دیگر سران کشورهای اروپایی از جمله مرکل و ماکرون نشان می دهد که آن ها قصد ندارند شرکت های بزرگی که تاکنون با ایران همکاری کرده و هم اکنون از ترس تحریم های آمریکایی می خواهند ایران را ترک کنند، را به ماندن و تجارت با کشورمان ترغیب کنند. آن ها از طریق سیستم مالی و بانکی خود نیز نمی توانند با ایران رابطه ای داشته باشند و قصد دارند به صورت مستقیم منابع مالی را به بانک مرکزی ایران برسانند. قوانین مسدودکننده اتحادیه اروپا که شرکت ها را از پیروی از تحریم های آمریکایی منع می کند اما آن طور که مسئولان اروپایی بیان کرده اند، در این زمینه چندان کارآمد نخواهد بود.

«والدیس دومبرووسکیس»، معاون کمیسیون اروپا چندی پیش با اشاره به این مسئله بیان کرد که از این طریق می توان جلوی تحریم های آمریکا را گرفت اما نباید چندان هم انتظار داشت که شرکت های بزرگ اروپایی به این دلیل همچنان با ایران همکاری داشته باشند. دومبرووسکیس تاکید کرد: «با توجه به ماهیت بین المللی سیستم بانکی و به خصوص قرار داشتن سیستم های بانکی فراوان در معرض سیستم اقتصادی آمریکا و معاملات از طریق دلار، مقررات مسدودکننده در این بخش اثربخشی محدودی خواهند داشت.»اما اگر این راهکارها اجرایی نیز شوند، اتحادیه اروپا چه تضمین هایی قرار است در این خصوص به ایران بدهد؟ پاسخ به این سوال چندان هم آسان نیست. به همین دلیل هم وزیر امور خارجه کشورمان روز جمعه در گفت وگو با «یورو نیوز»، بیان کرد که بسته پیشنهادی اروپا رضایت بخش نیست. او پیش ازاین هم بارها از مسئولان سیاست خارجی اتحادیه اروپا خواسته بود در خصوص لغو تحریم ها به ایران ضمانت بدهند و موگرینی نیز بارها پاسخ داده بود که چنین مسئله ای فعلا امکان پذیر نیست.در دورانی که ایران و کشورهای گروه ۱+۵ در حال گفت وگو برای رسیدن به توافق هسته ای بودند، بارها طرف های مذاکره بیان کرده بودند که ایران باید «تصمیم سخت» خود را گرفته و با بندهای این توافق موافقت کند تا درنهایت توافق دست یافتنی شود. هم اینک با خروج آمریکا از برجام، نوبت اتحادیه اروپاست که تصمیم سخت خود را بگیرد و ببیند که آیا همچنان می خواهد بر اساس قوانین آمریکایی به فعالیت خود ادامه دهد یا اینکه سیاستی مجزا از ایالات متحده در پیش بگیرد. چندی پیش نارندرا مودی رئیس جمهور هند در پاسخ به سوالی در خصوص خرید سامانه اس ۴۰۰ از روسیه و مخالفت آمریکایی ها با این اقدام بیان کرده بود که قانون کاتسا (که در آن خرید سلاح از روسیه ممنوع شده است) قانونی است که کنگره آمریکا تصویب کرده و قانون داخلی این کشور است و هندوستان ملزم به رعایت قانون داخلی آمریکا نیست. در مسئله ایران نیز بعد از برجام مشاهده می شود که تحریم های بین المللی علیه ایران از بین رفته اند و آمریکا همچنان اصرار به تحریم کردن ایران دارد. این سوال همین جا هم می تواند مطرح شود که آیا اتحادیه اروپا می خواهد قوانین داخلی آمریکا را اجرایی سازد یا از توافق هسته ای که توافقی بین المللی است حمایت خواهد کرد.

منتشر شده در: روزنامه رسالت