جمعه چند هفته پیش و زمانی که هنوز نیروی هوایی ائتلاف عربی به یمن حمله نکرده بود، دو انفجار انتحاری در دو مسجد متعلق به انصارالله در صنعا پایتخت یمن اتفاق افتاده و بر اساس این انفجارها 137 تن کشته و نزدیک به 350 نفر هم که برای برپایی نماز جمعه به این دو مسجد رفته بودند، مجروح شدند.

گروهی که خود را گروه وابسته به دولت خلافت اسلامی یا همان داعش در عراق و سوریه می‌داند، مسئولیت این حملات را بر عهده گرفت اما ژنرال استیون وارن سخنگوی پنتاگون هنوز هم نتوانسته این ادعاها را تایید کند چرا که بسیاری از حملات به گروه‌های وابسته به داعش و یا القاعده در یمن منتسب می‌شود و در عین حال به اختلافات داخلی در این کشور بر می‌گردد.

قبل از حمله عربستان به یمن، این دو انفجار، خونین‌ترین حوادثی بود که در تاریخ معاصر یمن اتفاق افتاد و ان را به عنوان بزرگ‌ترین حمله تروریستی القاعده به شیعیان در تاریخ این کشور ثبت کرد. این حملات به نظر می‌رسید قرار است همچنان اختلافات قومی و قبیله ای در این کشور را در صدر اخبار نگه دارد اما بعد از مدتی مشخص شد، القاعده به همراه تعداد دیگری از گروه های باقی مانده از دوران قبل از انقلاب، به شدت در تلاشند تا جبهه جدیدی را علیه شیعیان در این کشور باز کنند. جبهه ای که می‌تواند این کشور را در معرض تجزیه قرار دهد.

یمن همیشه در معرض حملات القاعده قرار داشته اما اعلام موجودیت داعش در این کشور، آنهم در شرایطی که القاعده داعش را به عنوان شاخه ای از گروه خود به رسمیت نمی‌شناسد، نشان از این دارد که داعش سعی دارد خود را به عنوان تنها و مهم‌ترین گروه تروریستی در این کشور به جهان بشناساند. این مسئله البته معنای دیگری نیز دارد و آن این است که در میانه جنگ عربستان و گروه های ائتلافی درگیر در این جنگ با نیروهای انصارالله، این کشور قرار است با چالش دیگری به عنوان داعش یمن نیز رو به رو شود. با ضعیف شدن قدرت این گروه در عراق و تحلیل رفتن قوایش در سوریه با فرسایشی شدن جنگ در این کشور، یمن به بهترین مکان برای رشد و نمو این گروه تبدیل شده است.

مسئله دیگری که در مورد گروه تازه تولد شده داعش در یمن وجود دارد، این است که این گروه بدون توجه به پیشینه و محدودیت‌ها و معذوریت‌های القاعده در یمن، اقداماتی را انجام می‌دهد که القاعده تاکنون در این کشور انجام نداده است. این گروه بدون هیچ ترسی مساجد را هدف قرار می‌دهد و این در شرایطی است که القاعده یمن بارها اعلام کرده بود بنا بر فتوای ایمن الظواهری رهبر اصلی القاعده، هیچ تلاشی برای هدف قرار دادن مساجد انجام نداده و نخواهد داد.

داعش تا پیش از حمله عربستان ادعا می‌کرد که تنها گروهی است که علیه حوثی ها در یمن می‌جنگد. آن‌ها در عین حال القاعده را به نرم بودن در مقابل حوثی ها متهم می‌کردند و اعتقاد داشتند باید با شدت بیشتری با این گروه جنگید. با حمله عربستان به یمن، به نظر می‌رسد هم اکنون عربستان با القاعده و همچنین داعش یمن در یک جبهه قرار دارد.  این روزها گروه های زیادی هستند که علیه شیعیان در یمن مشغول فعالیت و جنگ هستند. از یک طرف عربستان و ائتلاف کشورهای عرب منطقه قرار دارند، از طرف دیگر القاعده و داعش در یمن و از سوی دیگر افراد و نیروهای وفادار به علی عبدالله صالح، رییس جمهور قبلی این کشور هستند که علیه حوثی ها وارد میدان شده‌اند و این به معنای به راه افتادن جنگی تمام عیار در این کشور است. در سوی دیگر میدان نیز افرادی قرار دارند که به عبد ربه منصور هادی، رییس جمهور این کشور در طی ماه‌های اخیر وفاداری دارند و سعی دارند با وجود اینکه هادی  فرار کرده و  او را دوباره به صنعا بازگردانده و زمینه برای از بین رفتن تسلط انصارالله بر یمن را فراهم سازند.

آمریکا نیز در دو راهی جدید گرفتار شده است. از یک سو این کشور به همراه ائتلاف جهانی که تشکیل داده، مشغول نبرد با داعش در عراق و سوریه است و از سوی دیگر سعی دارد با همراهی با عربستان گروهی را در یمن از قدرت کنار بزند که تنها مبارز واقعی با القاعده و داعش در این کشور است. امریکا از یک سو سعی دارد منابع مالی گروه‌های تروریستی چون داعش را که فروش نفت و معاوضه گروگان‌ها است، از بین ببرد و از سوی دیگر از این واهمه دارد که فعالیت‌های این گروه از عراق و سوریه به یمن و دیگر کشورهای عرب منطقه برسد. حمله عربستان به یمن در هر صورت زمینه برای فعالیت گسترده تر داعش و القاعده در این کشور را مساعد می‌کند و این به معنای پیچیده تر شدن اوضاع در منطقه است.

چالش‌های پوشش اخبار یمن

رسانه های مستقل چالش‌ها و مشکلات زیادی برای پوشش اخبار یمن دارند. کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با ائتلافی که تشکیل داده و حملات هوایی که به یمن انجام می‌دهند تا حد زیادی فضای رسانه ای را در کل دنیا در دست گرفته‌اند. همکاری اطلاعاتی و نظامی آمریکا با ائتلاف کشورهای عربی کار برای رسانه‌ها را تمام شده اعلام کرده است. ائتلاف تشکیل شده توسط اعراب، این روزها با ائتلاف رسانه ای آمریکایی – عربی همراه شده که نشان می‌دهد، عربستان راهی جز مبارزه با یمن و انصارالله ندارد اما این باعث می‌شود که خبرنگاران و رسانه های مستقل حقایق را به گونه ای که استعمارگران می‌خواهند، دنبال کنند. شبکه خبری الجزیره در یادداشتی در این باره به مسایل و مشکلات پوشش اخبار یمن و نفوذ و سلطه قدرت‌های غربی- عربی بر رسانه‌ها پرداخته است. در این یادداشت آمده است :  یمن یکی از آن کشورهایی است که طی سالیان گذشته همیشه خارج از پوشش اخبار رسانه‌ها قرار داشته است. اما جنگ قدرت صورت گرفته در این کشور که باعث مداخله کشورهای هم‌جوار و همسایه در این منطقه شد، توجهات جهانی را به سوی این کشور جلب کرد.  زمانی که ائتلاف ارتش اعراب به رهبری عربستان سعودی در تاریخ 25 مارس شروع به بمباران هوایی مواضع انصارالله در این کشور کرد، اغلب رسانه های منطقه ای این گروه را گروهی خطرناک عنوان کردند که هم از نظر ایدئولوژیک و هم از نظر مسایل نظامی وابستگی خاصی به ایران و دیگر شیعیان منطقه دارد به همین دلیل این جنگ را در واقع جنگی نیابتی میان ایران و عربستان دانستند که در یمن در حال وقوع است و عربستان سعودی نیز ادعا کرد این حملات هوایی برای بازگرداندن ثبات در منطقه بسیار لازم و ضروری است. در بسیاری از رسانه‌های منطقه ای این ادعاها بدون هیچ تغییر و چون و چرایی به ثبت رسید این مسئله به سرعت به رسانه های غربی نیز وارد شد. با این حال همه می‌دانند که موضوع یمن نه به سادگی برنامه‌ها و نقشه های آمریکایی – عربی برای این کشور، بلکه موضوعی پیچیده است که با اختلافات داخلی و همچنین منافع خارجی در هم تنیده شده است.  چالش پوشش اخبار یمن تنها به لحاظ جنگ رسانه ای و پروپاگانداهای سیاسیون بین‌المللی شکل نگرفته است. بسیاری از خبرنگاران بین‌المللی در دسترسی به یمن با مشکلات زیادی رو به رو هستند. به غیر از صنعا که پایتخت این کشور است، عملاً امکان انجام مسافرت و بازدید از شهرهای دیگر یمن برای خبرنگاران خارجی وجود ندارد اخبار از اینکه حملات هوایی تا چه حدی انجام شده و چه تأثیراتی دراین کشور به همراه داشته عموماً توسط رسانه های منطقه ای رهبری و هدایت می‌شود اما هیچ خبرنگاری بر روی زمین و در داخل یمن حضور ندارد که به عمق این اتفاقات اشراف داشته وبتواند اخبار جدید و به روزی را از این منطقه برای مردم دنیا بازتاب دهد و بیان کند حملات هوایی عربستان تا چه میزان توانسته باعث عقب نشینی انصارالله از مواضع قبلی خود شود و تا چه حد باعث کشته شدن انسان‌های بی گناه و غیر نظامیان در این کشور شده است. یمن باز هم مانند سال‌های پیش منطقه ایست که هیچ پوشش رسانه ای ندارد نمی‌توان به اخبار ارائه شده به صورت صد در صد اطمینان کرد و باید در انتظار حوادث جدید و اتفاقات تازه در این باره باشیم.

یمن  اتحاد شکننده

  انصارالله

حوثی‌ها، گروه شیعیان زیدی هستند که در شمال یمن سکونت دارند. آن‌ها از سال 1918 تا 1962 بر مناطق شمالی این کشور در زمان حکومت «متوکلیت» حکم می‌راندند. از سال 2004 آن‌ها به گروه اپوزیسیون دولت تبدیل شدند و در عین حال با گروه های سلفی و گروه های وابسته به القاعده در جنگ بودند.

وضعیت اقتصادی یمن مردم را تا حدود زیادی با این گروه همراه کرد تا بلکه بتوانند اعتراضات خود را به گونه دیگری به پیش ببرند. مردم بر این عقیده‌اند یمن از ذخایر آبی، و همچنین منابع غنی زیست محیطی و معدنی برخوردار است و نباید به عنوان فقیرترین کشور حوزه عرب از آن نام برده شود اما مدیریت نادرست در توزیع منابع طبیعی این کشور در نهایت مردم زیادی را با این گروه همراه ساخت و با وجود اینکه کشورهای عربی قصد داشتند در ابتدا این کشور را دوباره به دو بخش یمن شمالی و جنوبی تقسیم کنند، این حوثی ها بودند که با این کار مخالفت کردند.

  القاعده شبه جزیره

القاعده شبه جزیره شعبه ای از گروه القاعده در یمن است که با گفت و گو با دولت مرکزی خواستار داشتن سهم بسیار در دولت یمن بود و از ابتدای شکل گیری این گروه، حملات تروریستی متفاوتی را در این کشور ترتیب داده بود. این گروه در سال 2009 با اختلافی که بین شعبه سعودی و یمنی القاعده افتاد، تشکیل شد و القاعده یمن به صورت فوق‌العاده ای وارد فعالیت در این کشور شد. هدف اصلی القاعده از بین بردن دولت مرکزی و تسلط یافتن بر مناطق غربی یمن است.

  جدایی طلبان جنوب

جنبش هیراک، از جنبش‌های محبوب در مناطق جنوبی یمن بود که در سال 2007 شکل گرفت و خواستار برقراری عدالت در مناطق جنوبی و بهره برداری مردم این مناطق از منابع نفتی و آبی این کشور شد. علی عبدالله صالح، دیکتاتور سابق یمن، با این گروه با خشونت بسیاری برخورد کرد و جنبش‌های مختلف آن‌ها را با شکست رو به رو ساخت اما این خشونت بی رویه باعث شد که تعداد بیشتری از مردم به دنبال جدایی مناطق جنوبی از شمالی شوند. رهبران مناطق جنوبی بر این عقیده‌اند که منابع نفتی مناطق جنوبی به صورت غیر قانونی و نا عادلانه به دست صنعا سپرده شده و برای آبادانی و رفاه مردم بخش‌های جنوبی هزینه نمی‌شود.

24 سال بعد از اتحاد دوباره، 20 سال بعد از پایان تلخی که جنگ‌های داخلی در این کشور رقم زد، یمن تلاش کرد با تبدیل کردن 21 دولت محلی به 6 دولت فدرالی، و استان بر مصائب و مشکلات داخلی این کشور پایان دهد.

منتشر شده در: روزنامه حمایت