پادشاه 90 ساله عربستان در بستری بیماری است و اینبار به نظر میرسد برخلاف دفعات پیشین بیماری او به قدری جدی باشد که بتواند نگرانیهای زیادی را در میان خاندان سعودی در مورد جانشینیاش و جنگ احتمالی قدرت بین شاهزادگان به وجود بیاورد. ملک عبدالله از سال 2012 از بیماری ذاتالریه و بر اساس برخی شایعات رسانهای بیماری سرطان ریه، رنج میبرد و به همین دلیل زیاد در مراسم مختلف کشورش در جلوی دوربینهای تلویزیونی ظاهر نمیشد. دیدار و ملاقاتهای او با سران کشورهای دیگر به اندازهای جالب است که به تیتر رسانههای مختلف دنیا تبدیل میشود.

او زمانی با دستگاه مخصوص تنفس در مقابل جان کری وزیر امور خارجه آمریکا ظاهر شد و زمانی دیگر در هواپیمای شخصی‌اش در فرودگاه قاهره با السیسی رییس‌جمهور تازه مصر بعد از دوران کودتا علیه دولت محمد مرسی دیدار کرد. این روزها اما رسانه‌های بین‌المللی در انتظار شنیدن خبر واقعی مرگ او در سن 90 سالگی هستند. برخی از تحلیلگران مرگ عبدالله را اتفاقی تأثیرگذار بر عرصه سیاست عربستان می‌دانند و عده‌ای دیگر بر این باورند کارهای حکومتی مدت زیادی است که بر عهده شاهزاده سلمان بن عبدالعزیز گذاشته شده و عملاً اتفاق خاصی در دوران انتقال قدرت رخ نخواهد داد. بر اساس رسم دیرین خاندان سعودی و طبق وصیت ملک عبدالعزیز نخستین پادشاه عربستان جدید، هر پادشاه برادری را که از تمام برادرهای دیگر بزرگ‌تر است، به عنوان ولیعهد خود انتخاب خواهد کرد اما بعد از مرگ او، این شیوه گزینش سنتی نیز به فراموشی سپرده شد. ملک عبدالله بدون هیچ رایزنی و مشورتی با هیات بیعت که زمانی سلطان بن‌عبدالعزیز و نایف بن‌عبدالعزیز را به عنوان ولیعهد انتخاب کرده بود، سلمان را به عنوان جانشین بعدی خود انتخاب کرد.

ملک عبدالله در سال 2006 این هیات را پایه‌گذاری کرده بود. اعضای این هیات را پسران و نوادگان پادشاه عبدالعزیز، بنیان‌گذار عربستان سعودی تشکیل می‌دادند و ولیعهد بعدی را بر اساس رای‌هایی انتخاب می‌کردند که به صورت کتبی و بدون اسم بردن از شخص رای دهنده درون صندوق رای انداخته بودند. این تشکیلات با این حال به صورت موقت برپا شده بود و مشخص نبود آیا برای شاهزادگان و ولیعهدهای بعدی نیز همین رویه باید به کار گرفته شود یا خیر. بعد از فوت شاهزاده سلطان بن‌عبدالعزیز این سؤال پیش آمد که آیا این گروه دوباره باید فعال شود و یا اینکه شاهزاده نایف به صورت سنتی به عنوان برادر بزرگ‌تر بعد از شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز به عنوان ولیعهد انتخاب می‌شود. این بار نیز هیات بیعت دوباره به دستور ملک عبدالله فعال شد و در روز 27 اکتبر سال 2011 شاهزاده نایف بن‌سلطان را به عنوان ولیعهد بعدی انتخاب کرد. این هیات با این حال بعد از مرگ شاهزاده نایف دیگر تشکیل نشد و ملک عبدالله شخصاً هم ولیعهد و هم ولیعهد ولیعهدش را بدون مشورت با هیچ‌کدام از شاهزادگان و هیئت‌های مشورتی انتخاب و معرفی کرد.

 خانواده عبدالله و پسرانش

در این میان به نظر می‌رسد با توجه به اینکه شاهزاده متعب، فرزند ملک عبدالله بارها در دوران بیماری پدرش مسئولیت‌های مدیریت دفاعی کشور را بر عهده گرفته است، او و یا یکی از برادرانش نیز خواهان رسیدن به ولیعهدی و یا پادشاهی باشند. ملک عبدالله 11 همسر داشته و 16 فرزند دارد. بزرگ‌ترین پسرش شاهزاده خالد نام دارد که از سال 21992 تاکنون فرمانده کل گارد ملی غرب در عربستان است. دومین پسرش شاهزاده متعب وزیر گارد‌ملی است. شاهزاده مشعل نیز در سال 2014 فرماندار استان مکه شد. شاهزاده عبدالعزیز نیز یکی از مشاوران قبلی پادشاه در امور سوریه بود و از سال 2011 تاکنون، معاون وزیر امور خارجه است. شاهزاده فیصل رییس جمعیت هلال احمر عربستان است و پسر هفتم پادشاه نیز شاهزاده ترکی خلبان هواپیمای جنگی در ارتش این کشور بوده و بعد از آن به عنوان فرماندار استان ریاض منصوب شد. کوچک‌ترین برادر شاهزاده بدر، در سال 2003 به دنیا آمده است یعنی در زمانی که پادشاه 79 سال داشته است.

 بیماریهای ملک عبدالله

وضعیت سلامت عبدالله از سال 2005 که پادشاهی و قدرت را در عربستان در دست گرفت، همیشه محل سؤال و ابهام بوده است اما شایعات پیرامون مرگ وی از سال 2010 آغاز شد. او در این سال سفر خود به فرانسه را لغو کرد و بعد از آن نیز فعالیت‌های خود را به صورت محسوسی کاهش داد و کمتر در انظار عموم ظاهر شد. او از این سال به بعد همیشه با یک عصا در جمع‌های مربوط به دربار ظاهر می‌شد. او در گفت‌وگوی تلویزیونی خود با مردم در سال 2010 به این مسئله اشاره کرد و گفت سالم است اما «چیزی او را آزار می‌دهد». او اما در سال 2014 و همزمان با سفر جان کری به عربستان و هیات دیپلماتیک آمریکا در حالی با آن‌ها به گفت و گو پرداخت که لوله تنفسی در دهان داشت و به سختی نفس می‌کشید.  از سال 2010 تا 2014 او چهار عمل جراحی را پشت سر گذاشت یعنی به صورت میانگین هر سال یک عمل جراحی. اولین جراحی او در نیویورک انجام شد در این سال اعلام شد که یک لخته خونی بر روی اعصاب مربوط به ستون فقراتش به او فشار زیادی می‌آورد و به همین علت عصا دست می‌گیرد. این عمل در سال 2011 برای بار دیگر تکرار شد. او دو عمل دیگر نیز در این خصوص انجام داد که یکی در سال 2011 و دیگری در سال 2012 در عربستان و ریاض صورت گرفت.  در نوامبر سال 2010 تلویزیون عربستان مجبور به توضیح در این مورد شد و به صراحت از طرف کاخ پادشاهی اعلام شد که او از مشکل فتق در ستون فقرات رنج می‌برد و از آن پس برای حفظ ثبات و امنیت کشور، ولیعهد او سلطان بن‌عبدالعزیز از مراکش به عربستان بازگشت و امور را در دست گرفت. او در ماه اوت سال 2012 نیز به مرخصی ویژه‌ای رفت. روزنامه القدس خبر داد که پادشاه به دلیل سکته قلبی در بیمارستانی در نیویورک تحت مداوا و عمل جراحی قرار گرفته است. با این حال این اخبار هیچ‌گاه به صورت رسمی توسط دربار عربستان تایید نشد. گزارش دیگری در سال 2014 نشان داد که پادشاه تنها 6 ماه دیگر برای زندگی مهلت دارد و پزشکان به او گفته‌اند به زودی بر اثر سرطان ریه جان خود را از دست می‌دهد.  

 آینده عربستان و جانشینان عبدالله

شبکه خبری «سی‌ان‌بی‌سی» آمریکا بعد از انتشار خبر بیماری شاه عربستان، در گزارشی تحلیلی به آینده عربستان در زمان سلطنت احتمالی ولیعهد این کشور، شاهزاده سلمان پرداخته و بیان کرده است به احتمال زیاد تغییر خاص و محسوسی را نمی‌توان در آینده پیش‌بینی کرد. خاندان سعودی در ماه مارس سال گذشته میلادی اعلام کرد که شاهزاده 79 ساله، سلمان بن‌عبدالعزیز به عنوان ولیعهد پادشاه عربستان معرفی شده است.  بلال صائب، کارشناس مسایل خاورمیانه در شورای آتلانتیک با این حال اعلام کرده است بازارهای بین‌المللی حتی به خبر بیماری پادشاه عربستان نیز واکنش نشان داده‌اند و با توجه به نگرانی‌های بین‌المللی در خصوص فوت پادشاه عربستان و تأثیر آن بر قیمت نفت، به نظر می‌رسد برخلاف مسایلی که تاکنون گفته شده، پیش‌بینی شرایط اقتصادی جهان بعد از مرگ ملک عبدالله سخت بوده و غیر قابل پیش‌بینی باشد.  کارن الیوت، نویسنده کتاب «درباره مورد عربستان سعودی؛ مردمش، گذشته، دین و آینده» پیش‌بینی کرده است در صورتی که شاهزاده سلمان به حکومت برسد، بسیاری از کشورهای منطقه‌ای از جمله اعراب حاشیه خلیج فارس و کشورهایی نظیر آمریکا با این مسئله به راحتی کنار می‌آیند چرا که او به عنوان وزیر دفاع و معاون وزیر خارجه در طول دوران حضورش در حکومت عربستان نشان داده، قرار است راه ملک عبدالله را ادامه دهد و تغییرات چندانی در سیاست‌های داخلی و خارجی عربستان و به خصوص سیاست‌های نفتی این کشور روی نخواهد داد.  شایعه مرگ ملک عبدالله که از سال 2012 تاکنون بارها در رسانه‌ها به وجودآمده باعث شده کارهای انتقال حکومت از چند سال پیش به صورت تدریجی انجام شود و به همین دلیل عربستان ماجراجویی‌های زیادی را در طی دوران مرگ ملک عبدالله تجربه نخواهد کرد. با این حال جنگ قدرت هنوز هم بین خاندان سعودی وجود دارد و هر کدام از شاهزادگان خود را لایق در دست گرفتن حکومت می‌دانند.

در ماه مارس سال گذشته میلادی و همزمان با معرفی شاهزاده سلمان به عنوان ولیعهد، ولیعهد این شاهزاده نیز به صورت رسمی توسط پادشاه عربستان معرفی شد و بر این اساس «مقرن بن‌عبدالعزیز» شاهزاده جوان عربستانی که برادر‌زاده ملک عبدالله نیز هست از طرف پادشاه به عنوان ولیعهد بعدی انتخاب شده است. این اعلامیه از نظر بسیاری از تحلیلگران عربستان به عنوان بیانیه آغاز جنگ در خاندان سعودی شناخته شد چرا که تاکنون چنین رسمی در عربستان وجود نداشته که یک پادشاه هم ولیعهد خود و هم ولیعهد ولیعهدش را به یکباره اعلام کند.

منتشر شده در: روزنامه حمایت