جهان سال پر آشوبی را در سال 2014 تجربه کرد اما هنوز هم هستند اتفاقاتی که قرار است در سال آینده میلادی نیز تکرار شده و یا اثراتشان در این سال همچنان ادامه یابد. بحران‌های زیادی در سراسر جهان وجود دارد که حل کردن هر کدام از آنها به سال‌ها زمان و تلاش‌های دیپلماتیک بسیار قوی نیاز دارد. از شرق آسیا و بحران دیپلماتیک بین چین و ژاپن بر سر منطقه حکمرانی دریایی خود گرفته تا در غربی‌ترین نقطه زمین در آمریکا و اعتراضات مربوط به تبعیض‌نژادی در این کشور، همه و همه اتفاقاتی است که تاثیرات خاص خود را بر روی روند وقایع در سال 2015 نیز می‌گذارد. روزنامه «حمایت» در آستانه ورود به سال نو میلادی از کارشناسان مسایل بین‌الملل خواست که نظرات و پیش‌بینی‌های خود را راجع به مهم‌ترین تحولات جهانی بیان کنند و در زیر به آن‌ها اشاره شده است. این دورنما را کارشناسان ایرانی مسایل بین‌الملل و البته تعدادی از کارشناسان مراکز تحقیقاتی و اندیشکده‌های غربی بیان کرده‌اند که خبرگزاری بلومبرگ به صورت اختصار به آن‌ها پرداخته است.

روسیه و تحریمهای غربی

نگاه بدبینانه: پوتین همچنان به تحریم‌های غربی و همچنین ناتو بی توجه است. او درگیر در بحران‌هایی می‌شود که با همسایگان خود دارد لیتوانی و کالیننگراد و همچنین لهستان مقاصد بعدی بحران در روابط دیپلماتیک پوتین با همسایگانش خواهد بود. او همچنین در مورد اوکراین نیز کوتاه نیامده و همچنان از کریمه به عنوان بخشی از خاک کشور خود یاد خواهد کرد. این کار تحریم‌های آمریکا علیه روسیه را افزایش می‌دهد. از آن جایی که در روابط آمریکا و روسیه، بعد از جنگ سرد از سال 1991 در بدترین شرایط خود وجود دارد، به نظر می‌رسد که مشکلات میان آمریکا و روسیه در آینده نزدیک حل نشود. به معنای دیگر، اگر این تنش‌ها افزایش پیدا نکند، کاهش هم نخواهد یافت. از این رو، به نظر می‌رسد تیرگی روابط میان آمریکا و روسیه ادامه داشته و تحریم‌های آمریکا علیه روسیه به قوت خود باقی بماند.

نگاه خوشبینانه: روسیه با کمک اتحادیه‌های اقتصادی مانند بریکس و همچنین اتحادیه اوراسیا و کشورهای هم‌پیمان خود تحریم‌ها را دور زده و مشکل اقتصادی خاصی پیدا نمی‌کند.

سوریه

نگاه بدبینانه: درگیری‌های سوریه به سایر کشورهای منطقه از جمله اردن، ترکیه و لبنان نیز کشیده خواهد شد.

نگاه خوشبینانه: با توجه به مجموع تحولات سوریه در سال 2014، به نظر می‌رسد در سال آینده موفقیت‌های بشار اسد، رئیس جمهور سوریه ادامه پیدا کند. وی در سال آینده موفق خواهد شد تروریست‌ها را از منطقه بیرون کرده و امنیت را در کشور برقرار کند. از این رو، با افزایش محبوبیت در کشور رو به رو می‌شود. علاوه براین، با ادامه موفقیت‌ها و پیروزی‌هایی اسد، توطئه کشورهای بیگانه برای تغییر حکومت خنثی شده و دخالت کشورهای فرامنطقه در امور دمشق رو به کاهش می‌رود.

فلسطین و اسراییل

نگاه بدبینانه: سومین انتفاضه فلسطینی رقم خورده و کابینه رژیم صهیونیستی نیز بعد از انتخابات ماه مارس از هم می‌پاشد و نتانیاهو دوباره نمی‌تواند به عنوان نخست‌وزیر این رژیم انتخاب شود. این مسئله باعث می‌شود درگیری‌های سختی بین فلسطینیان و ساکنان سرزمین‌های اشغالی درگیرد و دولتی بر سر کار می‌آید که به شدت راست‌گرا و افراطی است. در کرانه باختری نیز دور جدیدی از حملات بین حماس و رژیم صهیونیستی شکل می‌گیرد. این کار باعث می‌شود دنیا با اصرار بیشتری به دنبال مسئله سازش باشد و اتحادیه اروپا وارد فاز تحریم اسراییل خواهد شد. ادامه تنش‌ها میان اسرائیل و فلسطین

نگاه خوشبینانه: در دو سال اخیر، حرکت‌های جدی در خصوص روند شناسایی دولت مستقل فلسطین صورت گرفته است و کشورهای مختلف این حق را برای مردم فلسطین پذیرفته‌اند. از این رو، به نظر می‌رسد در سال 2015 این روند تسریع شود. اما، با توجه به حساسیت موضوع فلسطین، استفاده از خشونت و نقض مکرر حقوق بشر از سوی رژیم صهیونیستی، کشمکش و نزاع در این منطقه در سال 2015 کماکان ادامه خواهد داشت  اما اوضاع به‌نفع فلسطین خواهد بود.

تونس

نگاه بدبینانه: به نظر می‌رسد مشکلات تونس در سال 2015 کماکان ادامه داشته باشد. اگرچه صنعت توریسم در این کشور ترمیم پیدا کرده است و این امر بر سبک زندگی مردم تاثیرگذار خواهد شد، اما دشواری‌ها برای تونس به قوت خود بافی خواهد ماند. از طرف دیگر، سکولارها موفق نخواهند شد در حل مشکلات تونس پیروز شوند که این امر به کاهش محبوبیت آن‌ها تاثیر خواهد گذاشت. لذا، در سال 2015 سکولارها با ناتوانی در حل چالش‌های این کشور از یک سو و همچنین روی کار آوردن عناصر حکومت بن علی، دیکتاتور مخلوع تونس، جایگاه خود را در بین مردم از دست خواهد داد و وارد سیکل انتقادات مردمی خواهد شد.

نگاه خوشبینانه: حزب النهضه که از انتخابات ریاست جمهوری به نفع ثبات کشور کنار رفت، در سال آینده محبوبیت خود را در بین مردم افزایش خواهد داد و مردم تونس قضاوت منصفانه تری از اسلامگراها و سکولارها خواهند داشت. ثبات به این کشور بازمی‌گردد.

اروپا و بحران منطقه یورو

نگاه بدبینانه: اروپا منطقه‌ایست که هم به لحاظ اقتصادی و هم اجتماعی و فرهنگی از یکپارچگی برخوردار نیست. علاوه براین، در امور مربوط به روسیه نیز اروپا نشان داد که به لحاظ سیاسی هم در این منطقه انسجام وجود ندارد. اگرچه، بحران اقتصادی جنوب اروپا در کشورهای اسپانیا، پرتغال و ایتالیا بهبود یافته است اما این مشکلات کماکان به قوت خود باقی است. اما به نظر می‌رسد سال آینده همچنان سال دشواری برای اروپایی‌ها به لحاظ اقتصادی خواهد بود. انگلیس هم ممکن است این اتحادیه را ترک کند.

نگاه خوشبینانه: اتحادیه اروپا و کشورهای عضو منطقه یورو می‌توانند بحران مالی پیش آمده برای یونان را حل کرده و در این مسیر به حل بحران در ابعاد بزرگ‌تر و در کل اروپا کمک کنند.

آمریکا و مسئله تبعیضنژادی

نگاه بدبینانه: با توجه به موج اعتراضات در آمریکا در واکنش به اعمال رفتار تبعیض‌آمیز علیه سیاهان در این کشور، به نظر می‌رسد در سال آینده شاهد سرکوب این نوع از اعتراضات باشیم.

نگاه خوشبینانه: حتی در صورت سرکوب اعتراضات مردمی در آمریکا، این مسئله به معنای پایان مخالفت‌ها در آمریکا نیست و مخالفت‌ها به شکل دیگر و در قالب دیگری ادامه پیدا خواهد کرد. چنانچه، زمانی که جنبش تسخیر وال‌استریت سرکوب شد، این اعتراضات در قالب اعتراض علیه رفتار تبعیض‌نژادی پلیس و دادگاه‌های آمریکا ادامه پیدا کرد. ممکن است قوانین به‌نفع اقلیت‌های نژادی تغییر یابد.

چین و ژاپن 

نگاه بدبینانه: درگیری میان چین و ژاپن بر سر جزایر مورد اختلاف بالا می‌گیرد و جنگ ناوها در این منطقه به راه می‌افتد. در همین حین جت‌های جنگنده ژاپن و چین بر فراز جزایر سینکاکو به پرواز درآمده و با یکدیگر به جنگ می‌پردازند. این مسئله به احتمال زیاد متحدان دو کشور را نیز با یکدیگر درگیر می‌کند.

نگاه خوشبینانه: در سال 2015 یا دیگر صحبتی از جزایر به میان نمی‌آید و یا اینکه با میانجی‌گری کشور سوم، هر دو طرف به توافق نهایی در این زمینه می‌رسند.

افغانستان

نگاه بدبینانه: با توجه به حضور آمریکایی‌ها در افغانستان، طالبان به عنوان یک گروهی که هم علیه آمریکایی‌ها و هم علیه دولت مرکزی در حال جنگ است، به ادامه حضور آمریکایی‌ها در افغانستان،   در زمان کوتاه واکنش نشان خواهد داد. از این رو، به نظر می‌رسد که در سال 2015 موج حملات از سوی طالبان افزایش پیدا کند. وجود اختلافات در کابینه بین اشرف غنی احمدزی و عبدالله عبدالله بر اوضاع امنیتی تاثیر منفی می‌گذارد.

نگاه خوشبینانه: حملات طالبان ادامه نخواهد داشت و در نهایت طالبان به سمت عملیاتی کردن طرح ژنرال پترائوس حرکت خواهند کرد. براساس این طرح، قرار بود مناطق پشتون‌نشین و چندوزارت‌خانه به طالبان واگذار شود. در نتیجه، با توجه به تحولات اخیر افغانستان و امضای توافقنامه امنیتی کابل و واشنگتن، طالبان به سمت پذیرش این طرح هدایت می‌شود.

کره شمالی

نگاه بدبینانه: یکی از ناوهای جنگی کره شمالی به بهانه اینکه یک کشتی کره جنوبی مشغول جاسوسی از این کشور بوده، آن را هدف قرار می‌دهد. این اتفاق یک‌بار در سال 2010 نیز افتاده بود و کره جنوبی قول داد که این مسئله را تلافی کند. با وجود درگیری‌های اخیر در مرز دو کره، این مسئله بار دیگر تکرار شده و جنگی عظیم و احتمالا هسته‌ای در منطقه شکل می‌گیرد. آمریکا از این موضوع استقبال کرده و با کمک دیگر کشورهای منطقه ای به جنگ کره شمالی می‌رود.

نگاه خوشبینانه: با وجود درگیری‌های محدود بین کره‌شمالی و همسایگانش و همچنین درگیریهای لفظی «کیم جونگ اون» با اوباما و حملات سایبری، دنیا همچنان به صورت کج‌دار و مریز با کره‌شمالی رفتار خواهد کرد و اتفاق خاصی رخ نخواهد داد.

عراق و داعش

نگاه بدبینانه: اختلافات میان شیعه و سنی و دولتمردان عراق همچنان ادامه یافته و حضور نیروهای ائتلافی نیز نمی‌تواند داعش را برای همیشه از بین ببرد. مسئله داعش به سایر کشورهای منطقه نیز کشیده می‌شود.

نگاه خوشبینانه: با توجه به وجود انسجام میان نیروهای مردمی و نیروهای مسلح و همگرایی منطقه ای بین ایران، سوریه، لبنان و عراق و آشکار شدن آثار شکاف در میان گروهک تروریستی داعش، گروه داعش در سال 2015 به شدت تضعیف خواهد شد. همچنین دولت عراق موفق خواهد شد بخش‌های وسیعی از شمال و غرب این کشور را از لوث وجود گروهک تروریستی داعش پاکسازی کند.

پاکستان

نگاه بدبینانه: اختلافات در میان نیروهای اپوزیسیون و دولت این کشور در نهایت کشور را به سمت آشوب و بی‌نظمی می‌برد. طالبان بهترین فرصت را به دست آورده و تلاش دارد قدرت را به دست بگیرد.

نگاه خوشبینانه: ارتش پاکستان نزدیک به 66 سال سیاست جهادی را دنبال می‌کرد که در ارتباط با افغانستان و هند شکل گرفته بود. اگر ارتش این کشور بتواند در سیاست‌های جهادی خود در ارتباط با هند و افغانستان تغییر ایجاد کرده و آن را تعدیل کند، آن‌گاه، میان کشورها هماهنگی‌هایی صورت خواهد گرفت. از این رو کشورها می‌توانند در خصوص ایجاد تفاهم در سرکوب و حاشیه راندن طالبان به موفقیت‌هایی دست پیدا کنند. در نهایت با توجه به این نکته که چندین سال این روش از سوی ارتش پاکستان انجام می‌شد، چرخش در این راهبرد را نمی‌توان  محتمل دانست.

 لیبی

نگاه بدبینانه: اقدامات تروریست‌ها در طرابلس، به چندین عملیات کوچک و پراکنده محدود خواهد شد اما لیبی همچنان دستخوش تغییرات و جنگ‌های داخلی خواهد بود. 

نگاه خوشبینانه: از آن جایی که افراطیون در لیبی برای در قدرت ماندن احتیاج به مشارکت و همراهی مردم، کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای دارند و از آن جایی که هیچکدام از این گروه‌های تندرو در این مسیر یاری نخواهند شد، شرایط در سال 2015 به نفع شبه نظامیان وابسته به القاعده نخواهد بود؛ لذا با تشکیل دولت لیبی به ریاست عبدالله الثنی، قدرت از دسترس افراطیون خارج خواهد شد و سکولارها در آینده موفق خواهند شد تا با عقب‌رانی تروریست‌ها آرامش را در لیبی برقرار کنند.

بحرین

نگاه بدبینانه: حرکت‌های خودجوش در بحرین از تغییر و تحول در این کشور حکایت دارد. آل‌خلیفه با اتخاذ سیاست‌های نادرستی مخالفت‌ها را علیه خود افزایش داده و به خصوص با واگذاری پایگاه پنجم نیروهای آمریکایی به انگلیسی‌ها و اجازه دخالت مجدد انگلیسی‌ها در این منطقه، مشکلات کشور را افزایش می‌دهد.

نگاه خوشبینانه: در سال 2015 بحرین از حمایت‌های عربستان سعودی برخوردار نخواهد بود. آل‌سعود که به دلیل مشکلات داخلی و کاهش قیمت نفت بی‌شک با کسری بودجه رو به رو خواهد شد توان ادامه حمایت از آل‌خلیفه را نخواهد داشت و جنبش‌های مردمی با موفقیت‌های بسیاری همراه خواهد بود.

یمن

نگاه بدبینانه: اختلافات در درون حکومت و همچنین حضور اعضای القاعده در یمن مانع از پیروزی مردم در برابر حکومت می‌شود و حوثی ها قدرت فعلی خود رد دولت را از دست می‌دهند.

نگاه خوشبینانه: به نظر می‌رسد آنچه در سال 2015 برای یمنی‌ها اتفاق بیفتد، ادامه پیروزی حوثی ها و تشکیل یک دولت تقریبا تمام عیار در این کشور خواهد بود. دولتی که با گرایشات نیروهای مقاومت مردمی تشکیل شده و در مسیر خواسته های مردمی قدم بر می‌دارد. نکته مهم این است که کاهش دخالت عربستان در امور این کشور در سال 2015، این روند  را تسریع کرده و قوت خواهد بخشید.

عربستان

نگاه بدبینانه: عبدالله، پادشاه عربستان در سن 90 سالگی می‌میرد و ولیعهد فعلی او سلمان که هم اکنون 79 سال سن دارد، جانشین پادشاه می‌شود. این تغییر در حالی صورت می‌گیرد که هنوز تکلیف سیاست خارجی عربستان با مسئله داعش مشخص نیست و بسیاری از جوانان عربستانی که به عضویت گروه‌های تروریستی درآمده‌اند در سراسر جهان و منطقه مشغول اعمال تروریستی هستند.  با توجه به کسری بودجه 35 میلیارد دلاری بودجه عربستان در سال 2015 و همچنین کاهش ارزش سهام عربستان به میزان 42 میلیارد دلار در سال2014، این کشور قادر به کاهش قیمت نفت در سطح 60 دلار نخواهد بود و در سال 2015 قطعا در سیاست‌های نفتی خود تجدیدنظر خواهد کرد. عربستان به دلیل تکیه بر اقتصاد تک محصولی قادر به جبران کسری بودجه خود نیست و ناچار خواهد شد تا از رهگذر کاهش صادرات نفتی خود، قیمت نفت را افزایش دهد.

نگاه خوشبینانه: ادامه روند تاثیرگذاری عربستان بر تحولات منطقه‌ای که البته به دلیل کارنامه سیاه این کشور در بی ثبات سازی کشورهای منطقه دور از ذهن است.  

اوکراین

نگاه بدبینانه: تا زمانی که کشورهای فرامنطقه همچون آمریکا و روسیه در تحولات اوکراین دخالت می‌کنند، مشکلات این کشور حل نخواهد شد. از این منظر، عضویت این کشور در ناتو نیز با چالش رو به‌رو می‌شود. چراکه براساس قوانین ناتو، کشوری می‌تواند عضو ناتو شود که مشکلات داخلی نداشته باشد. این در حالی است که اوکراین در مناطق کریمه، دونتسک و لوهانسک با مشکلات داخلی و موج جدایی طلبی رو به رو ست. لذا، در سال 2015 نیز نمی‌توان شاهد عضویت اوکراین در پیمان ناتو بود. علاوه بر این، عضویت این کشور در اتحادیه اروپا نیز با حساسیت‌هایی رو به رو ست. اگرچه، ممکن است بتوان عضویت کی‌یف را در اتحادیه اروپا متصور شد، اما نباید از نظر دور داشت که عضویت در این اتحادیه نیز مستلزم برخورداری از سطح قابل قبولی از اقتصاد است.

نگاه خوشبینانه: اوکراین با گفت‌وگو با روسیه بر مسایل و اختلافات داخلی و همچنین بحران‌های خود در سیاست خارجی فائق می‌آید اما این به معنای دوری از اتحادیه اروپا و نزدیکی به روسیه است.

ایران و گفتوگوهای هستهای

نگاه بدبینانه: در سال 2015 توافقات هسته ای با ایران با چالش‌های جدی رو به رو خواهد شد. در ایالات متحده با روی کارآمدن جمهوری خواهان که هم مجلس نمایندگان و هم مجلس سنا را در اکثریت دارند و همچنین، نزدیکی کارتل‌های نفتی وابسته به جمهوری‌خواهان با کشورهای عرب نفت‌خیز خاورمیانه همچون عربستان، کویت، قطر و بحرین شرایط برای توافق نهایی دشوار خواهد شد. از طرف دیگر، تنها برگ برنده اوباما در عرصه سیاست خارجی در سال 2015 و همچنین انتخابات ریاست جمهوری در سال 2016 موضوع پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران خواهد بود که با توجه به اقلیت بودن حزب دموکرات، به نظر می‌رسد نه تنها این پرونده با چالش‌های متعددی رو به خواهد شد بلکه، شرایط برای دولت اوباما سخت‌تر می‌شود.

نگاه خوشبینانه: مردم ایران و همچنین تیم هسته‌ای با ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی‌های غرب به توافقی دست خواهند یافت که بتواند راه ایران برای آینده درخشان را باز کند.

مصر

نگاه بدبینانه: با حضور و دخالت نظامیان در تحولات سیاسی مصر و قدرت گرفتن نظامیان در تحولات این کشور، به نظر می‌رسد در سال آینده مصر با یک التهاب جدی رو به رو شود. اگرچه، مردم این کشور در ابتدا نظامیان را حامی و پشتیبان خود در روند انقلاب می‌دانستند، اما با اقدامات آتی نظامیان و همراهی این گروه و دادگاه های این کشور در جریان تبرئه حسنی مبارک، موجب شد مردم مصر نظامیان را با خود و انقلاب خود همراه نبینند. از سوی دیگر السیسی، رئیس جمهور قادر نخواهد بود در سال آینده مشکلات مصر را حل کند. از این رو، شکاف میان مردم و ارتش عمیق‌تر خواهد شد. در این مسیر حسنی مبارک تبرئه شده و مرسی به مرگ محکوم می‌شودو این کار آتش اختلافات را شعله‌ورتر می‌سازد.

نگاه خوشبینانه: ممکن است در سال آینده شاهد حضور اسلامگرایان در انتخابات پارلمانی مصر باشیم، اما این اقدام نمی‌تواند در حل مشکلات و تنش‌های مصر بهبود چشمگیری حاصل کند.

منتشر شده در: روزنامه حمایت